Organizm człowieka to niezwykle skomplikowana i precyzyjna machina. Zachodzące w nim w każdej sekundzie procesy chemiczne zapewniają nam zdrowe życie i sprawne funkcjonowanie na co dzień. Każda komórka ma przypisane bardzo konkretne zadanie, od wykonania którego zależna jest harmonia w ciele. Jakie są funkcje nerki w tym procesie?

W ludzkim organizmie współdziałają ze sobą setki organów i narządów, tworzących wspólnie układy. Ich podziały są czysto funkcjonalne i odpowiadają realizowanym przez ciało zadaniom. W literaturze, w zależności od przyjętej metodologii, wskazuje się układy o różnorodnych nazwach, jednak co do zasady najważniejsze z nich, to:

  • układ kostny,
  • układ mięśniowy,
  • układ pokarmowy,
  • układ oddechowy,
  • układ nerwowy,
  • układ moczowy,
  • układ płciowy,
  • układ krążenia,
  • układ powłokowy (powłoka wspólna, czyli skóra) (7, 8).

Układ moczowy ? budowa i funkcje nerek

Układ moczowy, opisywany również łącznie z sąsiednim jako moczowo-płciowy, w całości umiejscowiony jest w okolicach dołu tułowia. Składają się na niego narządy: nerki, moczowody, pęcherz moczowy oraz cewka moczowa (1).

Praca układu przebiega w cyklu: wytwarzany przez nerki mocz spływa moczowodem do pęcherza, po którego wypełnieniu następuje potrzeba oddania moczu. Pęcherz kurczy się, a wydalanie płynu na zewnątrz następuje poprzez cewkę. Same nerki, to narząd położony w tylnej części tułowia (poniżej linii żeber), podwójny. Ich wielkość u osób niskich mieści się w przedziale 9-10 cm, u wysokich 12-13 cm. Każda z nerek składa się z rdzenia oraz kory, zaś miliony jednostek funkcjonalnych, z których są zbudowane ? to nefrony. Częścią nefronu są kłębuszki nerkowe, złożone z włosowatych naczyń krwionośnych odpowiadających za precyzyjną filtrację krwi. Oczyszczona ze zbędnych składników (głównie wody i rozmaitych związków chemicznych) krew powraca do organizmu, zaś odpady podlegają dalszym procesom, ostatecznie trafiając do pęcherza w formie moczu (1, 2).

Nerki to bardzo ukrwiony narząd, a w każdej minucie życia człowieka przepływa przez nie aż 20% krwi pompowanej przez serce (czyli około 0,8?1,2 litra). W ciągu doby cały układ produkuje około 1,5 l moczu (1).

Funkcje nerek

Uogólniając, podstawowym zadaniem nerek jest oczywiście odprowadzanie z organizmu nadmiaru wody, zbędnych związków chemicznych (niekiedy nawet szkodliwych, takich jak pozostałości leków i trucizn) oraz usuwanie z niego produktów przemiany materii, które nie są potrzebne do funkcjonowania (m.in. mocznik, amoniak, kreatynina, kwas moczowy). Funkcję tę nazywa się czynnością oczyszczającą, czy wydalniczą nerek (1, 4, 6).

Konsekwencją oczyszczania jest kolejne zadanie układu, związane z normalizacją i homeostazą wodno-elektrolitową. Na czym polega regulacyjna funkcja nerek? Odpowiada za utrzymanie odpowiedniego poziomu nawodnienia oraz stężenia niezbędnych do życia elektrolitów (m.in. fosforu, sodu, wapnia, potasu), kwasów i zasad (1, 4).

Jednak rola nerek to nie tylko filtracja substancji, ale również wytwarzanie związków, niezbędne do prawidłowego funkcjonowania. To funkcja wydzielnicza (inaczej endokrynna) nerek. Najważniejszymi produkowanymi przez nie substancjami są:

  • erytropoetyna, hormon, dzięki któremu wytwarzane są erytrocyty (pobudza szpik kostny do jej produkcji),
  • aktywna witamina D (odpowiedna m.in. za gospodarkę wapniem i fosforem, stan kości),
  • substancje odpowiadające za utrzymanie prawidłowego ciśnienia (1, 4).

Co zagraża nerkom?

Nerki wraz z całym układem moczowym są niezwykle istotnym dla funkcjonowania organizmu elementem. Od ich prawidłowego działania zależy utrzymanie homeostazy ustrojowej, a co za tym idzie ? poprawnego działania ludzkiego ciała (1). Dlatego tak niebezpieczne są choroby nerek, wynikające między innymi z przenikania do układu (poprzez cewkę moczową) bakterii i drobnoustrojów powodujących zaburzenia ich funkcjonowania (5). Innymi, dość częstymi przyczynami przewlekłej niewydolności są również:

  • cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa),
  • kłębuszkowe zapalenia nerek,
  • uszkodzenie wynikające z miażdżycy bądź nadciśnienia tętniczego,
  • wady wrodzone (3).

 Przypisy:

  1. Kokot F, Drabczyk R. Budowa układu moczowego. Dostęp online: http://nefrologia.mp.pl/choroby/chorobyudoroslych/57153,budowa-ukladu-moczowego. Data dostępu: 28.02.2017.
  2. Nieszporek T. Normy wymiarów nerek w badaniu USG. Dostęp online: http://nefrologia.mp.pl/lista/78505,normy-wymiarow-nerek-w-badaniu-usg. Data dostępu: 28.02.2017.
  3. Myśliwiec M, Drabczyk R, Grenda R. Przewlekła niewydolność nerek. Dostęp online: http://nefrologia.mp.pl/choroby/chorobyudoroslych/51919,przewlekla-niewydolnosc-nerek. Data dostępu: 28.02.2017.
  4. Kuczeriszka M. Tlenek azotu a pochodne kwasu arachidonowego w metabolizmie zależnym od CYT P-450 w nerce szczura korelacja z ukrwieniem i czynnością wydalniczą nerki w zależności od podaży sodu w diecie. Rozprawa doktorska. Polska Akademia Nauk. 2008;9-18.
  5. Okrągła E, Szychowska K, Wolska L. Mechanizmy utrzymania sterylności układu moczowego. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2014;68:684-694.
  6. Encyklopedia PWN. Dostęp online: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/nerka;3946730.html. Data dostępu: 28.02.2017.
  7. Układy narządów. Encyklopedia PWN. Dostęp online: http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/uklad-narzadow;3990951.html. Data dostępu: 28.02.2017.
  8. Michajlik A, Ramotowski W. Anatomia i fizjologia człowieka. PZWL 2013;7-18.