Kamica nerkowa to częsta choroba urologiczna, która polega na powstawaniu złogów, zbudowanych z różnych czynników chemicznych w obrębie nerek – konkretnie ich miedniczkach i kielichach, a także w moczowodach. Niektóre osoby są predysponowane genetycznie do powstawania złogów nerkowych, inne przyczyniają się do tego przez swoje błędne postępowanie, głównie dietetyczne.

Dlaczego powstają złogi?

Złogi mogą powstawać praktycznie w każdym odcinku dróg moczowych. Najczęściej jednak lokalizują się w kielichach i miedniczkach nerkowych lub bliższym odcinku moczowodu. Małe kamienie nerkowe mogą ulec samoistnemu wydaleniu. W innych przypadkach, podczas przesuwania przez moczowód, dochodzi do powiększania ich rozmiarów. Taki złóg może zablokować się w moczowodzie czy nerce i spowodować wystąpienie napadu kolki nerkowej. Jej podstawowym objawem jest silny ból, spowodowany wzrostem ciśnienia wskutek zastoju moczu [1] [2].

Powstawanie złogów jest przede wszystkim uwarunkowane zwiększeniem stężenia substancji kamicorodnych w moczu. Za wzrost stężenia odpowiadają np. zbyt małe ilości przyjmowanych płynów, a także zastój moczu. Tworzenie się złogów często towarzyszy zakażeniom układu moczowego [1] [2].

W sytuacji przesycenia moczu konkretnym składnikiem, dochodzi w końcu do wytrącenia się tzw. jądra krystalizacji. Złogi powstają poprzez dwa mechanizmy. Mogą stopniowo odkładać się wokół jednego jądra lub może dochodzić do połączenia się kilku z nich. Przy towarzyszącym uszkodzeniu nabłonka dróg moczowych, kamień nerkowy przylega do ściany i nie przesuwa się, natomiast stale powiększa swój rozmiar aż do wywołania objawów kolki nerkowej [1] [2].

Rodzaje złogów

Wyróżniamy kilka rodzajów kamieni nerkowych. Ich powstawanie jest związane z działaniem różnych czynników.

  1. Kamienie ze szczawianu wapnia – kamienie nerkowe złożone wyłącznie ze szczawianu wapnia stanowią około 40% wszystkich kamieni. Te zbudowane ze szczawianu w połączeniu z hydroksyapatytem kolejne 30%. Ich powstawanie jest związane ze stanami podwyższonego poziomu wapnia we krwi, np. przy niedoczynności przytarczyc jako efekt nadmiernego rozpuszczania tkanki kostnej czy chorobach nowotworowych, w których jest spowodowany obecnością przerzutów do kości lub syntezą czynników zwiększających stężenie wapnia w surowicy. Inną przyczyną powstawania złogów szczawianowych są defekty enzymatyczne, powodujące wzmożone powstawanie kwasu szczawiowego w organizmie. Przy tendencji do tworzenia kamieni szczawianowych i wapniowych, należy ograniczyć spożycie wapnia, sodu, białka i szczawianów.
  2. Kamienie z apatytu – dużo częściej występują w postaci kamieni mieszanych ze szczawianem wapnia, dlatego też zwykle są związane z takimi samymi przyczynami jak te wymienione wyżej.
  3. Kamienie magnezowo-amonowe, czyli kamienie struwitowe – stanowią około 5-10% wszystkich kamieni nerkowych. Ich powstawaniu sprzyja zasadowe pH moczu, a to z kolei towarzyszy najczęściej zakażeniom układu moczowego. Stąd też kamienie struwitowe, zwykle nazywane są kamieniami infekcyjnymi. W badaniu moczu pacjentów z kamicą magnezowo-amonową stwierdza się zwykle także ropomocz, związany z obecnością bakterii. Podstawą leczenia tego typu kamicy jest wyleczenie choroby podstawowej, czyli zakażenia układu moczowego.
  4. Kamienie moczanowe – kamienie moczanowe stanowią około 5-10% wszystkich kamieni nerkowych, ale u cukrzyków odsetek ten może sięgać nawet 30-40%. Najważniejszą ich cechą (w przeciwieństwie do pozostałych) jest przepuszczanie promieni rentgenowskich, dlatego są niewidoczne na zdjęciach RTG. Ich powstawanie jest efektem zwiększenia stężenia kwasu moczowego we krwi, dlatego często występują u pacjentów, cierpiących także na ataki dny moczanowej. Pacjentom zaleca się dietę ubogopurynową z ograniczeniem przede wszystkim mięsa i alkoholu i w razie konieczności przyjmowanie na stałe allopurynolu, który blokuje syntezę kwasu moczowego.
  5. Kamienie cystynowe – jest to najrzadszy rodzaj kamieni nerkowych. Ich powstawanie jest efektem defektu genetycznego wchłaniania zwrotnego aminokwasów. Najlepszą metodą zapobiegania ich tworzeniu jest wypijanie dużych objętości płynów, także w nocy i alkalizacja moczu za pomocą specjalnych preparatów, zawierających głównie cytryniany [1] [3] [4].

 

[1] Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika – Podręcznik Chorób Wewnętrznych, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2012
[2] http://nefrologia.mp.pl/choroby/chorobyudoroslych/51945,kamica-nerkowa – data dostępu: 18.05.2017
[3] Kirkali Z. et al., Urinary Stone Disease: Progress, Status, and Needs, Urology. 2015 Oct; 86(4): 651?653
[4] Fisang C. et al., Urolithiasis?an Interdisciplinary Diagnostic, Therapeutic and Secondary Preventive Challenge, Dtsch Arztebl Int. 2015 Feb; 112(6): 83?91