Kamienie nerkowe to występowanie nierozpuszczalnych złogów w układzie moczowym.  Powstają one przez wytrącanie się substancji chemicznych w moczu, kiedy zostanie przekroczona ich rozpuszczalność. Kamień nerkowy to dość pospolita przypadłość, znana także jako kamica nerkowa lub kamica dróg moczowych (1, 2). Kamienie moczowe mogą być umiejscowione w różnych częściach dróg moczowych ? w nerkach, moczowodach oraz w pęcherzu moczowym (3).

Jakie mamy rodzaje kamieni nerkowych?

Kamienie w nerkach dzielimy ze względu na budowę chemiczną. Najważniejsze grupy to:

  • kamienie szczawianowe,
  • kamienie cystynowe,
  • kamienie struwitowe (fosforan magnezowo-amonowy),
  • kamienie z kwasu moczowego.

Najczęściej spotykamy się z kamieniami szczawianowymi (szczawian wapnia) oraz mieszanymi (szczawian wapnia i fosforan wapnia). Łącznie te dwa typy są odpowiedzialne za około 75% wszystkich kamieni nerkowych (1, 2).

Podstawowym badaniem potwierdzającym lub wykluczającym występowanie kamieni w nerkach jest badanie ultrasonograficzne, czyli popularne USG. Efektywność tego badania jest bardzo duża – za pomocą USG można wykryć tę chorobę z 95% skutecznością. Nie jest jednak możliwe określenie za pomocą tej metody, z jakim typem kamienia mamy do czynienia.

Złogi z kwasu moczowego możemy odróżnić od reszty za pomocą zdjęcia RTG, ponieważ są one niewidoczne na zdjęciu rentgenowskim – w przeciwieństwie do pozostałych rodzajów kamieni. Odpowiadają one jednak za około 10% przypadków wszystkich rodzajów kamieni nerek (2).

Można także z dużym prawdopodobieństwem odróżnić kamienie moczowe za pomocą badań laboratoryjnych moczu. Zwiększenie ilości wapnia (powyżej 300 mg/24 h), kwasu moczowego (powyżej 750 mg/24 h), szczawianów (powyżej 40 mg/24 h), czy cystyny (powyżej 30 mg/24 h) w wydalanym moczu może sugerować z jakimi rodzajami kamieni mamy do czynienia (2).

Przyczyny kamieni nerkowych

Mechanizm powstawania kamicy moczowej nie został do końca wyjaśniony, ale wiadomo, że składają się na niego proces przesycenia moczu składnikami, z których powstają złogi. Najczęściej występuje ona u osób między 20. a 50. rokiem życia, częściej u mężczyzn niż u kobiet, a wpływ na przyczynę powstania kamieni nerkowych mają m.in. czynniki genetyczne oraz budowa anatomiczna układu moczowego.

Poza tym na ich odkładanie wpływa dieta wysokobiałkowa, picie małych ilości wody oraz duża ilość szczawianów w diecie (2). Powstaniu kamieni sprzyjają niektóre choroby, np. nowotwory, nadczynność przytarczyc, częste zakażenia, kwasica, obniżenie poziomu potasu (1).

Objawy kamieni nerkowych

Najczęstszym oraz zazwyczaj pierwszym objawem jest kolka nerkowa, czyli ból w okolicy lędźwiowej, promieniujący w okolice narządów płciowych lub wewnętrznej części ud. Ból powstaje, gdy złóg przeciska się przez wąskie światło moczowodu. Mogą występować towarzyszące bólowi nudności i wymioty, parcie na mocz i częste oddawanie moczu w małych ilościach, czasem krew w moczu. Przy silnych bólach może dojść do omdlenia (1).

Zamknięcie przewodu moczowego przez kamień poza objawami kolki nerkowej może również doprowadzić do wodonercza oraz zniszczenia nerki. Dlatego w przypadku pojawienia się kolki nerkowej należy jak najszybciej zasięgnąć porady lekarskiej (4).

Leczenie kamicy nerkowej 

Leczenie kamicy nerkowej przebiega w różny sposób. Kolkę nerkową należy leczyć przez podanie leków przeciwbólowych oraz rozkurczowych. W razie silnych bólów lekarz może podać doraźnie bardzo silne leki przeciwbólowe, nawet z grupy leków opioidowych.

Leczenie zapobiegawcze polega na podawaniu środków utrzymujących odpowiednie pH (kwasowość) moczu, w zależności od rodzaju kamieni. Utrzymywanie odpowiedniej diety jest bardzo istotne – zwłaszcza w zakresie przyjmowania dużych ilości płynów (zaleca się powyżej 2 litrów dziennie). Czasami pomaga stosowanie ziół, które nie dopuszczają do powiększania kamienia.

Należy również dbać o to, aby unikać zakażeń nerek czy pęcherza. Przy większych kamieniach lekarz zaleci pobyt w szpitalu i specjalny zabieg rozkruszający kamienie (1, 3).

Przypisy:

1.Kamica nerkowa. Dostęp online: http://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.14.6 Data dostępu: 20.02.2017
2.Mutrynowski T, Torz C, Dzikowski P, et al. Kamica układu moczowego. Medycyna po Dyplomie. 2011; 8(185): 91-94
3.Ożarowska A. Ziołolecznictwo. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich. Warszaw 1982;470-483
4. Danek  A, Krówczyński L. Zarys farmacji klinicznej. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.  Warszawa 1988, s.: 539 – 540